TÜRKİYEDE KOOPERATİFÇİLİK

Türkiye’de Kooperatifçilik
Çağdaş kooperatifçiliğin ülkemizdeki ilk uygulamasının, 1863 yılında devlet eliyle kurulan “memleket sandıkları” ile (tarım kredi kooperatifçiliği benzeri bir yapı) başladığı kabul edilmektedir. Ancak, kooperatifçiliğimizde ilk esaslı gelişme Cumhuriyet dönemine rastlamaktadır.
Ülke kooperatifçiliği için en önemli fırsatlardan biri belki de, Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal ATATÜRK’ün kooperatifçiliğin potansiyelini ve katkısını fark etmiş olmasıdır. ATATÜRK, 1920’den ölümüne kadar sürekli olarak Türkiye’deki kooperatif hareketinin içinde yer almıştır. Gittiği yerlerde yaptığı konuşmalarında kooperatifçiliğe yer vererek halkın bilinçlenmesine çalışmıştır. Ayrıca ATATÜRK, kooperatifçiliğin koruyucusu, hamisi ve bizzat kendisi kooperatif ortağı olmuştur.
Ülkemizde, 1920 ile 1938 yılları arasında kooperatiflere yönelik yapılan tüm hukuki düzenlemeler de, ATATÜRK’ün önderliğinde gerçekleştirilmiştir.[1]
Diğer taraftan, ATATÜRK’ten sonra Planlı Döneme (1938-1960) kadar, kooperatifçilik durağan bir dönem geçirmiştir. 1960 sonrasının en önemli gelişmelerinden birisi şüphesiz, kooperatifçiliğin Anayasa’da yer almasıdır. 1961 Anayasasının 51. maddesinde “Devlet, kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alır.” ifadesinin yer alması kooperatifçiliğin gelişmesi için devleti daha aktif ve sorumlu duruma getirmiştir. İlk olarak, o zamanki toplumsal ve ekonomik faktörler nedeniyle, kooperatifçilik tarımsal alanlarda ortaya çıkmış, uzun yıllar tarımsal alanda yoğunlaşmıştır. Daha sonra, ekonomik ve sosyal yapıda meydana gelen değişimler ve ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar sebebiyle, başta konut/işyeri inşaatı olmak üzere taşımacılık, tüketim, kredi-kefalet gibi alanlara da yayılmıştır.[2]
Günümüzde GTB, GTHB ve ÇŞB’nin görev ve sorumluluk alanında faaliyet gösteren 26 ayrı türde 84.232 kooperatif bulunmakta olup, bunların ortak sayıları toplamı ise 8.109.225’tir[3].


Tablo 6-Türlerine Göre Kooperatifler ve Ortak Sayıları[4]


İlgili Bkn.

Kooperatif Türleri

Kooperatif

Birlik

Merkez Birliği

Sayısı

Ortak Sayısı

Sayısı

Ortak K.* Sayısı

Sayısı

Ortak B.* Sayısı

Gıda , Tarım ve Hayvancılık  Bkn.

Tarımsal Kalkınma Koop.

8.173

842.563

82

4.939

4

77

Sulama Koop.

2.497

295.984

13

733

1

10

Su Ürünleri Koop.

522

29.972

14

202

1

12

Pancar Ekicileri Koop.

31

1.638.981

1

31

-

-

Tarım Kredi Koop.

1.767

1.082.978

16

1.767

1

16

 

ARA TOPLAM

12.990

3.890.478

126

7.672

7

115

Çevre ve Şehir.  Bkn.

Konut Yapı Koop

54.996

1.985.076

338

10.525

3

62

Küçük San. Sit.Yapı Koop.

1.052

127.098

5

142

-

-

Toplu İşyeri Yapı Koop.

1.810

103.536

7

116

-

-

 

ARA TOPLAM

57.858

2.215.710

350

10.783

3

62

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı

Tarım Satış Koop.

322

602.248

17

322

-

-

Bağımsız TSK

22

2.245

-

-

-

-

Tütün Tarım Satış Koop.

66

23.414

-

-

-

-

Yaş Sebze Meyve Koop.

37

2.886

-

-

-

-

Tüketim Koop.

2.970

288.063

17

155

1

9

Motorlu Taşıyıcılar Koop.

6.734

199.220

42

754

1

15

Esnaf ve Sanat. Kef. Koop.

993

685.105

32

894

1

32

Küçük Sanat Koop.

331

10.043

5

14

-

-

Temin Tevzi Koop.

344

24.497

-

-

-

-

Turizm Geliştirme Koop.

391

17.448

3

33

-

-

Üretim Pazarlama Koop.

483

22.491

5

429

-

-

Tedarik Kefalet Koop.

7

599

-

-

-

-

Yayıncılık Koop.

31

767

-

-

-

-

Hamallar Taşı. Koop.

11

586

-

-

-

-

İşletme Koop.

585

98.769

1

7

-

-

Sigorta Koop.

3

15

-

-

-

-

Yardımlaşma Koop.

24

22.160

-

-

-

-

Eğitim Koop.

30

2.481

-

-

-

-

 

ARA TOPLAM

13.384

2.003.037

122

2.608

3

56

 

GENEL TOPLAM

84.232

8.109.225

598

21.063

13

233



[1]Ferhat ERÇİN. Türk Hukuku’nda Kooperatif Tüzel Kişiliğinin Ayırıcı Özellikleri, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2002, s. 44-45

[2]ORHON ÖZCAN, Türkiye’de Kooperatifçiliğin Tarihi Gelişimi ve Cumhuriyet Dönemi Kooperatifçiliği, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Kooperatifçilik Bilim Dalı, İstanbul 2007, s. 108

[3] Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, 08.06.2011 tarih ve 27958 sayılı mükerrer Resmi Gazete yayımlanan 640 sayılı “Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığı; Tarım ve Köyişleri Bakanlığı,  08.06.2011 tarih ve 27958 sayılı mükerrer Resmi Gazete yayımlanan 639 sayılı “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı; Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, 04.07.2011 tarih ve 27984 sayılı mükerrer Resmi Gazete yayımlanan 644 sayılı “Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmuştur.

S.S. TÜM TÜKETİM KOOPERATİFLERİ MERKEZ BİRLİĞİ YÖNETİM KURULU’ NDAN, YENİ YIL MESAJI
İNSAN, YALNIZ YAŞAMASI ÇOK MÜMKÜN OLMAYAN SOSYAL BİR VARLIKTIR. DAİMA KENDİSİNDEN BAŞKA İNSANLARLA Y
Detay
19. OLAĞAN GENEL KURUL YAPILDI
S.S. Tüm Tüketim Kooperatifleri Merkez Birliğimiz’ n 19.( On dokuz ) Olağan Genel Kurulu, 22 Haziran 2013 Cumartesi günü
Detay
DEAR COOPERATİVE MEMBERS, DEAR FRİENDS,
The Central Committee for S.S. Tüm Tüketim Kooperatifleri has completed its preliminary work for Manager Training Semina
Detay
1163 KOOPERATİFLER KANUNU İNGİLİZCE
REPUBLIC OF TURKEY MINISTRY OF INDUSTRY AND TRADE General Directorate Of Organization LAWS ON COOPE
Detay
1163 KOOPERATİFLER KANUNU
KOOPERATİFLER KANUNU Kanun Numarası : 1163 Resmi Gazete Tarihi : 10.5.1969 Kabul Tarihi : 24.4.1969 Resmi Gazete Sayıs
Detay